Een nieuwe visie: óók met gegevens werken vanuit de bedoeling (deel 2)

mmGeplaatst door

Dit is het vervolg op het artikel waarin ik aan de hand van het informatie vierluik een nieuwe visie introduceerde: óók met gegevens werken vanuit de bedoeling.  Kleine waarschuwing vooraf: we betreden onontgonnen terrein, met onderzoeksvragen, nog op te lossen problemen en ongewisse uitkomst(en). We lopen in de mist. De lucht is nog niet opgeklaard. Aan het operationaliseren van het vierluik kom ik daarom ook in dit artikel nog niet toe. Maar ik kan al wel de schaakstukken op het bord te zetten. Dat komt dus eerst. Lees en denk je met me mee?

Wat is communiceren eigenlijk?

Ik ga de meer dan dertig definities van communiceren hier niet herhalen of samenvatten. Deze website heet ‘Overheid in contact’, en geeft dat op een fijne, scherpe manier betekenis: Een ‘Overheid in contact’ is in onze visie een nieuwsgierige en persoonlijke overheid, waar de menselijke maat leidend is.

Vanuit dat perspectief toont de overheid momenteel vier verschillende gezichten die zich niet zelden nauwelijks tot elkaar verhouden. Dat maakt de verwarring vaak compleet. De afstand – lees: kloof – is voor velen nog nauwelijks overbrugbaar. Niet zelden slinkt daarmee het vertrouwen.

Maar eerst nog even terug naar het informatie vierluik, met de focus op communicatie. De eerste manier van communiceren in dit verband is de publicatie van een vastgestelde waarheid. Zoals de wetgevende macht die voor- en over ons geformuleerd heeft. Jij en ik als onderwerp. Op te zoeken en in te zien via wetten.nl. De tweede manier is de aldus vastgestelde waarheid in gegevens ‘vangen’, verzamelen en deze tussen de uitvoeringsorganisaties van de overheid onderling overdragen. Jij en ik als bron voor de bedrijfsvoering van voornoemde organisaties. En dan is het tijd voor de derde variant. Wij mogen ons via de routekaart van de voor ons bedachte klantreis melden op een website, ergens op een afgelegen plek in een berichtenbox, of we worden langs een script in de telefooncentrale ‘geholpen’. Dat is communicatie via interactie. Met de aanname van een gesloten wereld constateert de overheid dat alles waarvan niet expliciet bekend is dat het waar is, onwaar is.

Aan de vierde variant tenslotte, komen we momenteel nog nauwelijks toe. Ondersteuning van jou en mij om via dialoog laagdrempelig toegang te krijgen tot publieke dienstverlening is maar beperkt aanwezig. Tot zover de korte samenvatting van die als nieuw geïntroduceerde visie. Nu weer even terug naar dat ‘nieuwsgierig en persoonlijk’ van even hiervoor. De menselijke maat leidend. En stel je dan het volgende eens voor:

Is dit niet wat we wellicht willen? Uiteindelijk? En dan vanuit jouw en mijn perspectief op onze eigen leefwereld. Op een manier geformuleerd die wij zélf begrijpen. Met informatie over ons leven paraat dat niet per se – altijd – bij de overheid bekend hoeft te zijn.

Enfin, het is tijd voor de introductie van die paar extra spelers op het schaakbord. Want er ontbreken nog een paar belangrijke elementen voor we kunnen toekomen aan operationaliseren: visie, kerntaak, data oriëntatie en architectuur.

Schaakstuk 1: visie

Beschouw visie maar als de bron van al het denken. De ruggengraat van – in mijn geval – ons ambtenaar zijn. Wereldschokkend ingewikkeld is het allemaal niet. Met de rechtsstatelijke grondbeginselen – trias politica, legaliteitsbeginsel, onafhankelijke bestuursrechtspraak, vrijheidsrechten – en de Algemene wet bestuursrecht is het met wettelijke kaders voor het operationaliseren van het intentionele gebied wel klaar. Meer meetlat is voor de dialoog over de persoonlijk geformuleerde behoefte niet nodig.

In tegenstelling tot de communicatie via interactie hanteren we de aanname van een open wereld die stelt dat een gebrek aan kennis niet een onwaarheid hoeft te betekenen. In andere woorden: de overheid accepteert dat jouw en mijn leefwereld rijker kan zijn dan de interne bedrijfsvoering verlangt dan wel verwacht en/of de gegevensverzameling(en) afbeeldt.

Consequentie van deze open wereld benadering is dat we een actieve kennisorganisatie nodig hebben voor het onderhoud en beheer van onze informatiemodellen. Dus niet alleen een Informatiemanagement-afdeling per uitvoeringsorganisatie, maar ook en vooral een ‘Model Service Center’ (werktitel) dat zorg draagt voor een continue meebewegen met jouw en mijn right answers, waarmee de overheid nog niet bekend bleek.

Voor de ondersteuning van publieke dienstverlening met informatietechnologie hanteren we tenslotte een compromisloos open source software strategie. Dat wat we met publieke middelen aan ontwikkelkosten investeren mag niet elders nog een keer worden herhaald, maar moet gratis herbruikbaar en beschikbaar zijn voor iedereen. Informatiebeveiliging en radicale transparantie, want we wensen onszelf een open overheid, zijn eveneens argumenten om geen andere keuze –meer– te maken.

Schaakstuk 2: kerntaak

Over de kerntaak van de overheid zullen de meningen verdeeld zijn. Niet zelden omdat ze (scherp) politiek gekleurd zijn. In dat kaartspel wens ik hier niet terecht te komen. Toch is de subtitel van deze speler op het bord bewust zo gekozen. Ik wil het hier kort hebben over de doelgroepbenadering van onze publieke dienstverlening. Me dunkt dat we ons eerst en vooral dienen te richten op de onbekwamen en/of niet zelfredzamen, de wettelijk onbevoegden en zij die (de zorg) mijden. De rationale voor deze prioritering in de publieke dienstverlening is, dat als we het voor deze doelgroepen (goed) hebben geregeld, het voor de zelfredzamen ook goed geregeld is. Andersom is namelijk niet waar… En laat dat laatste nu precies zijn waar we dagelijks zo druk mee zijn. Een tweede prioriteit is daarbij toezicht op het geheel in het kader van de rechtvaardiging, rechtsgelijkheid en het voorkomen van willekeur.

Schaakstuk 3: data oriëntatie

Mag ik jou aan de derde speler voorstellen? Welke data oriëntatie hanteren we? Welnu, we stoppen voor eens en voor altijd met het kopiëren van data. We houden ­– nieuwe – data bij de bron en we brengen de rekentaken naar de data. De technologie om dit zo in te richten is daar. Wat rest is de bestuurlijke bereidwilligheid en durf om dat ook af te gaan dwingen.

Het vanzelfsprekende resultaat van een dergelijke data oriëntatie is een tussen de overheid en jou en mij gedeelde informatiepositie waarvan bij ontwerp duidelijk is wat de herkomst, inhoudelijke betekenis en aldus overeengekomen rechten en plichten zijn voor jou en mij ten behoeve van de door onszelf geformuleerde behoefte(n).

Schaakstuk 4: architectuur

Uiteraard kan en mag architectuur als speler niet ontbreken. Maar laten we die niet groter en belangrijker maken dan hij is. Het gaat om twee hoofdregels, en twee afgeleide regels.

De eerste regel is het uitgangspunt is dat jouw en mijn leefwereld de semantiek bepalen. Ter illustratie: het is aangiftemaand als ik dit schrijf. De belastingdienst heeft zich weer gemeld. Welnu, consequentie van deze regel is dat jij en ik niet langer box 1, box 2 en box 3 taal voor onze kiezen krijgen. Dat mag de Belastingdienst voor zichzelf houden. Intern. Die semantiek kennen wij niet, of beter: hoeven wij niet te kennen. Daarvan wensen wij in de dialoog over jouw en mijn behoefte ver weg te blijven.

De tweede regel is dat we voor het informeren over rechten en plichten de kennisdialoog hanteren. Zonder al precies te weten op welke wijze en met ondersteuning van welke ontwerp gereedschappen we dat kunnen doen. Essentie is dat we die eerder genoemde nieuwsgierige en persoonlijke overheid zijn, waar de menselijke maat leidend is.

Als we de leefwereld de semantiek laten bepalen dan zijn er nog twee afgeleide regels die we de architectuur speler in de rugzak meegeven: we scheiden semantiek en data, en we scheiden semantiek en regels. Dus niet de regels en de vastgelegde data zijn een getrouwe afbeelding van mijn leefwereld. Zij zijn slechts een benadering daarvan. Dat onderkennen is het begin van de oplossing(en) die we zoeken.

Visie

  1. Algemene wet bestuursrecht
  2. Open World Assumption
  3. Model Service Center
  4. Open Source Software strategie

 

Kerntaak

  1. Onbekwamen / niet zelfredzaam
  2. Wettelijk onbevoegden
  3. Zij die mijden
  4. Toezicht

PS: zelfredzamen impliciet

Data oriëntatie 

  1. Stoppen met kopiëren
  2. Data bij de bron
  3. Rekentaken naar de data
  4. Gedeelde informatiepositie
Architectuur

  1. Leefwereld = semantiek
  2. Scheiden semantiek & data
  3. Scheiden semantiek & regels
  4. Kennisdialoog

Aan de slag met twee ontwerpgereedschappen

Het wordt zo voorzichtigjes aan wel tijd om de hand aan de ploeg te slaan. Het operationaliseren lonkt. De spelers op het bord staan klaar. We lijken compleet op dat vlak. En ja, we gaan aan de slag. Een korte introductie nog van twee ontwerpgereedschappen die we alvast hiervoor gaan gebruiken: Convergent Facilitation en DEMO.

Organisaties, gemeenschappen, buurtgroepen, politieke partijen of welke entiteit we ook bedenken waar mensen elkaar treffen; er is een universele behoefte aan samenwerken die zowel menselijk alsook effectief is. Miki Kashtan geeft in deze korte video een toelichting op convergent facilitation. Niet zelden slinkt het vertrouwen in de overheid, schreef ik hierboven. Welnu, vertrouwen in de overheid ontstaat zodra jij en ik weten dat er rekening wordt gehouden met jouw en mijn behoefte(n). En als we tevreden zijn met de invulling daarvan.

Onder begeleiding van Martijn Ceelen (VINE coaching) en Elkie Deadman (NVSee) onderzoeken wij met discipl bij ICTU momenteel of geautomatiseerde dienstverlening gericht op behoefte(n) kan worden geëscaleerd tot onafhankelijke kringen van echte mensen die helpen consensus te bereiken met belanghebbenden door middel van convergent facilitation. Hoe willekeur per geval in de bereikte consensus via deze escalatie te voorkomen is daarbij een belangrijke onderzoeksvraag.

DEMO is een acroniem voor ‘Design & Engineering Methodology for Organizations’. In plaats van zelf op te schrijven wat deze methodology inhoudt, citeer ik hier de website Enterprise Engineering Institute.
“DEMO geeft een overzicht van – en inzicht in organisaties. Enterprise Engineering betekent het ontwerpen en bouwen van een organisatie. Op dezelfde manier dat een ingenieur een brug, vliegtuig of computer zou bouwen. De organisaties van vandaag zijn een complexe knoop van mensen, processen, regels, IT, verantwoordelijkheden, taken en nog veel meer. Met deze complexiteit komen inefficiënties tot stand. Om dergelijke organisaties te verbeteren, hebben we een nieuwe generatie organisatorische hulpmiddelen nodig. Met vier geïntegreerde DEMO-aspectmodellen, die elk hun eigen specifieke toepassingen hebben. Op deze manier kunnen we de complexe knoop ontwarren die organisaties zijn geworden, de constructiefouten oplossen en alles weer samenvoegen. Net zoals een ingenieur een brug, vliegtuig of computer zou repareren.”
Tot zover de theorie, zoals deze op de website van Enterprise Engineering Institute is verwoord.

Aan de hand van het voorbeeld Adres dat in de reactie van Mariette Lokin op het het vorige artikel is geïllustreerd gaan we onderzoeken in hoeverre DEMO behulpzaam kan zijn. De leerervaringen van die verkenning passen we toe in de daadwerkelijke realisatie van een opdracht voor geautomatiseerde ondersteuning van de Subsidieregeling lerarenbeurs.

Uiteraard zal ik in een volgend artikel de vorderingen die zijn gemaakt met jullie delen. Wordt daarom wederom vervolgd…

PS

De opmerkzame lezer zal het opgevallen zijn dat ik de termen ‘gegevens’, ‘data’ en ‘informatie’ alle drie gebruik. Stiekem is dat om de religie van het bij elkaar vliegen vangen met definities een beetje te kietelen. Mijn echte motivatie is om de betekenis van de verschillen niet groter te maken dan strikt nodig, in de veronderstelling dat bij vermeende onduidelijkheid de verhaallijn alhier fier overeind blijft.

En is dat laatste gelukt? Ik verneem het graag in de reacties hieronder.

mm

Steven Gort vaart zijn eigen koers onder de naam @datafluisteraar bij ICTU. Hij maakt zich onder andere sterk voor innovatie van dienstverlening, vernieuwing van de democratie, een radicaal transparante overheid en werkt aan tastbare implementatie van dat gedachtegoed onder de ‘merknaam’ Discipl in een open-source ecosysteem.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.