Foto: Hoe Open? Festival 2016, Sebastiaan ter Burg, CC BY

Gebruik je eigen open data actief in overheidscommunicatie

Geplaatst door

De overheid staat in onze netwerksamenleving in contact met veel verschillende groepen en partijen. Ze kan haar contact met burgers, ondernemers, journalisten en anderen enorm verrijken door haar eigen open data goed te gebruiken. Hoe? Door deze niet sporadisch en passief beschikbaar te stellen zoals nu, maar altijd en overal waar relevant actief aan te bieden. 

Wet open overheid

Onder open data verstaan we alle gegevens die een overheidsinstelling vrijwillig ter beschikking stelt aan derden. Met de nadruk op vrijwillig. Als het initiatiefvoorstel Wet open overheid in de toekomst de plaats inneemt van de Wet openbaarheid van bestuur komt een einde aan die vrijwilligheid. Maar zo lang hoeven overheden niet te wachten met het delen van hun eigen –open– data. Ze kunnen er nú al hun contact met burgers en bedrijven mee verrijken.

Vanaf het moment dat de Wet open overheid in werking treedt, wordt alle data die de overheid produceert altijd gezien als open data. Tenzij er een reden is om de gegevens niet publiek te maken. Dat betekent dat in de nabije toekomst zo goed als alle data die de overheid produceert of gebruikt ook voor derden beschikbaar zal zijn. Dit kan gaan van de locatie van de bankjes in het park tot alle details over de vergunningaanvragen voor festiviteiten in de openbare ruimte of het aantal FTE dat een ministerie per maand aanneemt.

Het nieuwe kabinet ziet ook het belang van open data en zegt daarover in het kersverse regeerakkoord:  “De overheid beschikt over veel algemene, openbare informatie. Deze data worden goed vindbaar en toegankelijk gemaakt, in de vorm van open data.”

Open data in de praktijk van vandaag

Open data wordt al heel veel gebruikt. De buienradar en file informatie zouden nauwelijks kunnen bestaan zonder de open data van KNMI en RWS. Makelaars gebruiken vaak gegevens van het Kadaster. En in Utrecht is de data van alle fietsenstallingen voortdurend actueel beschikbaar zodat fietsers eenvoudig een vrije plek kunnen vinden.

Een stap verder dan deze praktische voorbeelden is de inzet van open data om het bestuur in de publieke sector transparanter te maken. Een voorbeeld daarvan is open raadsinformatie, waar KING aan werkt via de Digitale Agenda 2020. Vooral journalisten en betrokken burgers kijken graag mee met gemeenteraden. Niet alleen tijdens de besluitvorming, maar ook daarna, om te controleren of de besluiten uiteindelijk het gewenste resultaat opleveren. Als de data open is, hoeven ze minder vragen te stellen.
Voor anderen kan open data bijvoorbeeld inzichtelijk maken of bepaalde taken die de overheid uitvoert misschien makkelijker of sneller kunnen. Meedenkende burgers of bedrijven zouden besparingsmogelijkheden kunnen zien in details van bijvoorbeeld inkoopgegevens van een instelling. Zo zijn er legio gebruiksvormen te bedenken. En in de toekomst zal het aantal alleen maar toenemen …

Van passief beschikbaar stellen naar actief aanbieden

Op dit moment gaan de meeste overheidsinstellingen niet verder dan het –letterlijk– beschikbaar stellen van open data. Doorgaans publiceren ze de data via een open data portal, zoals bijvoorbeeld de gemeente Utrecht doet. Dit is een nogal passieve benadering. Vaak is het dan ook maar de vraag of iemand die data gaat vinden, laat staan gebruiken of ontsluiten voor derden. Daar ligt een gemiste kans.

Overheidsinstellingen zouden in hun communicatie voor een veel actievere benadering moeten kiezen. Ze zouden bij hun communicatie steeds de vraag moeten stellen of er relevante open data beschikbaar is en deze moeten toevoegen aan het bericht. Dat lijkt misschien extra werk, maar de inzet van de juiste data verrijkt niet alleen de boodschap zelf, het kan ook leiden tot minder vragen in de toekomst.

Een aantal voorbeelden om dit te illustreren. Als een transportondernemer aan een gemeente vraagt wat de milieunormen zijn voor vrachtwagens in het centrum, kan de gemeente in haar antwoord ook verwijzen naar de gegevens over actuele wegwerkzaamheden en afsluitingen. De ondernemer weet dan niet alleen welke vrachtwagens hij kan gebruiken, hij weet ook welke routes hij beter kan vermijden. Bij een persbericht over een stijging van het aantal politiemensen op straat, kan naast een mooi rapport ook een spreadsheet meegestuurd worden met de cijfers van de laatste tien jaar. En als een provincie een tender uitzet voor het aanleggen van een nieuwe weg, kunnen alle geografische en kadastrale gegevens van het betrokken gebied onderdeel uitmaken van het pakket. Dezelfde gegevens kan de provincie vervolgens delen met de bewoners in het betrokken gebied. Daarmee kan de dialoog met de bewoners meteen de diepte in, zonder eerst alles voor te kauwen met vaak iets té eenvoudige plaatjes en verhalen. Een betere basis voor écht contact.

Op deze manier gaat niet alleen de kwaliteit van de dienstverlening omhoog, ook wordt daarmee toekomstig gebruik van open data gestimuleerd. En terloops zal bij menig gebruiker van de data meer inzicht ontstaan in de reikwijdte en diepte van het achterliggende proces.

Op weg naar datawijsheid

Naast het belang voor de communicatie naar buiten zal ook snel blijken dat op deze wijze de ‘datawijsheid’ van een organisatie toeneemt en het gebruik van data binnen de eigen processen zal veranderen. En dat zal er uiteindelijk weer toe leiden dat bij nieuwe processen of systemen het gebruik van data veel meer centraal komt te staan en er minder slagen nodig zijn om het voor iedereen nuttig inzetbaar te maken, zoals nu vaak nog het geval is.

De foto (Hoe Open? Festival 2016) bij dit artikel is gemaakt door Sebastiaan ter Burg, CC BY.
De foto van de P-route in Utrecht is ter beschikking gesteld door de gemeente Utrecht.

3 reacties

  1. Boeiend, en mooie ambitie om op die manier met de beschikbare openbare informatie om te gaan!

    Een vraag heb ik over de andere kant van data, die van de ‘gesloten’ informatie – wellucht off topic, maar dat moet dan maar 🙂 We maken ons immers ook druk over de beveiliging en ‘hackbaarheid’ van de overheid. En dat begint met de vraag: wat slaat de overheid eigenlijk allemaal op? Ik zou het zelf heel prettig vinden als er ook actief wordt gewerkt aan het zo min mogelijk opslaan van allerlei gegevens, want wat er niet is, kun je ook niet hacken.

    Is er niet een groot risico dat overheden, vanwege deze ‘dienstverleningsambitie’ met data juist veel meer gaan opslaan? Ik worstel daar wel mee hoor. Hoe kijk jij daartegenaan?

    1. Overheden slaan waarschijnlijk ook zonder de dienstverleningsambitie al snel veel meer data op dan strikt noodzakelijk is.
      En zeker daar waar het data betreft met persoonsgegevens is het goed om daarmee heel voorzichtig te zijn. Lang niet alle onderdelen van de overheid zijn even goed beschermd tegen “lekken” of diefstal van data.

      Maar wat is, naast persoonsgegevens of andere privacygevoelige zaken, gesloten data? De WOO stelt straks heel nadrukkelijk dat alles open is, tenzij expliciet wordt aangegeven dat het gesloten is. Het idee is dat de bulk van de data daarmee open zal worden. En dat gesloten deel zal niet heel erg in de hoek van de dienstverleningsambitie zitten.
      Neemt niet weg dat het wel een heel interessant punt is. Hoe zorg je er ook voor dat data die niet strikt noodzakelijk is voor de uitvoering van de taken maar toch (tijdelijk) verzameld wordt, ook weer verwijderd wordt?
      Misschien een goed punt voor het vernieuwen van de archiefwet!

  2. Datawijsheid is een fraai woord. Teneur van strekking artikel is (nog) erg gericht op handelen vanuit overheid en ‘forcerende’ kracht van wetgeving (ie WOO). Das war einmal.
    Ik gun ons een overheid die datawijsheid van burger (en bedrijf, in die volgorde) helpt onderwijzen en daarmee een voedingsbodem schept voor ondersteuning van haar eigen dienstverlening m.b.v. door burger aangereikte en/of via toestemming vooraf verkregen data.
    En over privacy valt niet veel meer te duiden dan betrokkene in kwestie gereedschap(pen) en stem(!) te geven over welke data men wel/niet wenst prijs te geven. En dat kan voor jou en mij verschillend uitpakken (er is geen open of gesloten data, context en stem zijn hier King). En liever niet (opnieuw) een wet die daarvan de grenzen aangeeft. Uiteraard rest mij te melden dat de vrijheid daaromtrent vanuit burger (en bedrijf) perspectief beperkt is omdat de rechtsverhouding met de overheid niet ‘vrij’ is.

    Enfin, er valt zoveel over te delen. Uit te wisselen. Nog te ontdekken. Dank voor deze bijdrage!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.