Je gevoel inzetten in je werk? Prima, maar dan wel strategisch!

Geplaatst door

Frits Bakker ­–voormalig organisatieadviseur– las het artikel van Johan Simon met de oproep ‘Stop met zielloze overheidscommunicatie’ en klom spontaan in de pen. Want volgens hem stelt Johan een belangrijke kwestie aan de orde. Het is echt een ‘must’ om regelmatig even met afstand naar je werk te kijken. En dat geldt zeker niet alleen voor communicatieadviseurs, het geldt voor iedereen die in of voor een overheidsorganisatie werkt. Of je nu wel of niet direct contact hebt met burgers. Frits licht toe – vanuit zijn ervaring als organisatieadviseur – waarom je zeker vanuit je gevoel moet werken, maar dat beter wel strategisch kunt doen.

Johan Simon stelt in zijn artikel ‘Stop met zielloze overheidscommunicatie’ een belangrijke kwestie aan de orde. Introspectie is broodnodig: het is de voedingsbodem voor je werk. Als je op tijd reflecteert voorkom je dat je bij het avondeten nog over je werk zit te mopperen. Reflectie is bovendien nodig voor de kwaliteit van je werk. Maar je kunt je werk ook te ernstig nemen. Vooral mensen die zeer betrokken zijn bij hun werk –hart hebben voor hun werk– kunnen soms diep gefrustreerd raken als hun nota of visie totaal niet wordt gedragen door het management. Als hoofd Personeelszaken gaf ik die uiterst betrokken medewerkers steevast het advies: ‘Zet nooit je hart erop. Niemand is zijn of haar nota’.

Werk vanuit je gevoel, maar neem de realiteit serieus

Johan schrijft dat we niet alleen meer vanuit het gevoel moeten werken, maar dit ook moeten verwerken in onze output. Het is zeer zeker goed om vanuit je gevoel te werken. Voor mij was dat ook altijd essentieel. Maar dat gevoel hoef je niet altijd te verwerken in de directe output. In de output gaat het om het effect dat je wil bereiken. En bij wie je het wil bereiken.

Je kunt niet zomaar besluiten: voortaan ga ik vanuit mijn gevoel werken! Dat is doelloos en leidt tot niets. Je mist iedere bus. Elke overheidsorganisatie is per definitie een politieke organisatie. Die vraagt ook om strategie en analyse. Dat lijkt misschien haaks te staan op werken vanuit je gevoel en het klinkt misschien onsympathiek om strategisch te werken, maar het is verstandig om de realiteit serieus te nemen. Dat leidt tot een beter resultaat. Je gevoel kun je óók strategisch inzetten.

Maak altijd een plan en een krachtenveldanalyse

Zeker als een situatie, benadering of opdracht niet goed aanvoelt is het motto ‘bezint eer ge begint’ op zijn plaats. Neem de tijd voor die bezinning. Het is goed om voor iedere opdracht een ‘plan’ te hebben. Soms heb je dat van nature, of maak je dat routinematig in je hoofd. Maar bij ingewikkelde opdrachten is het raadzaam je plan uit te schrijven en er over te sparren met collega’s. In overheidsorganisaties is het nodig om ook een krachtenveldanalyse te maken. Waar zitten de problemen, welke problemen zijn er, waarom zijn ze er, en hoe moet je ze aanpakken? Wanneer je zo’n analyse niet maakt –al was het maar voor jezelf– dan is je bijdrage slechts de resultante van de krachten die het project beheersen. Je eigen invloed taant, doordat je alleen uitvoerder wordt omdat je niet of nauwelijks ruimte hebt gemaakt voor jezelf om de aanpak van het project mede te bepalen –laat staan de uitkomst. En dat is niet goed voor je eigenwaarde.

Werkt een ambtenaar eigenlijk wel voor de burger?

De positie van een ambtenaar is haast per definitie onduidelijk. Werkt hij of zij eigenlijk wel voor de burger, zoals Johan stelt? Zijn opdracht krijgt hij of zij toch van zijn of haar baas? In een gemeente bijvoorbeeld voeren de wethouder en de ambtelijke top –als het goed is– de democratische wens uit van de besturende partijen. Zo werkt ons bestuurlijk stelsel in elk geval in theorie. De praktijk is vaak anders. Daar zie je een spanningsveld van politieke en bestuurlijke verhoudingen. En de ambtenaar maakt onderdeel uit van dat spanningsveld. Als die ambtenaar daar dwars doorheen gaat door zijn gevoelsmatige visie op een situatie te benoemen en daarmee het politieke standpunt ondermijnt, solliciteert deze naar een andere functie. Ook dit pleit er voor een krachtenveldanalyse te maken –in ieder geval voor jezelf– en deze regelmatig bij te stellen, de wereld verandert. In die analyse komt vanzelf naar voren voor wie je het resultaat wil behalen. Is dit wel de burger? Of is het de wethouder? Of de raad?

Welke keuze maak je als de wethouder in feite zijn eigen visie wil realiseren? Het is dan moeilijk kiezen voor de burger, die dit niet wenst, of voor de raadsleden, die tegen zijn. Er bestaat geen echt dualisme vanuit de raad. De partijen, die niet in het bestuur zijn vertegenwoordigt, kijken ook vooruit naar de volgende kans om in het bestuur te komen.

Je kunt het implementeren van een politiek besluit ook zien als een ‘strijd’ tussen de politiek en onwillige burgers. In plaats van een Chinees systeem, waar Johan naar verwijst, zou ik het Japanse systeem willen noemen. Mijn zoon –inmiddels vierde dan judo– noemde dit ooit de ‘judo methode’. Kies in zo’n ‘strijd’ nooit voor boksen, maar voor judo. Ga mee in de beweging van de ander en laat hem vervolgens de hele wereld zien. Is dit strategisch en/of vanuit bezieling nog gerechtvaardigd?

Vanuit je eigen gevoel en waarden werken is essentieel

Het begrip bezieling spreekt me zeker aan. Het betekent voor mij méér dan passie of enthousiasme. Bezieling is onder meer verbonden met geest en liefde, met gevoel, met  religie, met idealen, met gemeenschapszin en met –gedeelde– waarden. Inbreng van ‘bezieling’ in je werk is niet in de eerste plaats gebaseerd op de kracht van het ik, het ik laat zich inspireren door geest en liefde wanneer je mensen met elkaar wilt verbinden. Het is essentieel om vanuit je eigen gevoel en je eigen waarden je werk te doen. Anders ga je buiten jezelf staan en daar wordt je ongelukkig van. Maar bedenk dat het handelen van mensen vaak wordt gedomineerd door hun belangen. En vergeet nooit de kracht van humor!

6 reacties

  1. Interessante bijdrage, Frits! Werken vanuit gevoel kán voor ambtenaren zeker goede effecten hebben, maar die wegen meestal niet op tegen de grotere negatieve effecten ervan. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat de rol van professionele hulpverlener door empathie wordt belemmerend. Een chirurg die tijdens een operatie overmand wordt door emoties doet zijn werk minder goed. Hetzelfde geldt vermoedelijk ook voor de gemiddelde ambtenaar…..

    1. Dag Coen,
      Fijn om een reactie van jou te lezen.
      Ik ben het helemaal met je eens dat b.v. een chirurg zich moet afschermen van emoties om zijn werk goed te doen. Er is dan ook in de regelgeving (gebruiken) vastgelegd, dat geen enkele chirurg b.v. zijn echtgenoot gaat opereren. De kans is veel te groot dat empathie ongewenste emoties oproept om de operatie te laten slagen. Maar het lijkt me, met Johan, prima om bezieling in je werk te leggen. Om je eigen waarden ook een plek te geven in het proces. Daarbij is het een vereiste dat je als adviseur ook je “technische” bekwaamheid inbrengt. Analyseert, en strategisch je werk doet om samen met anderen de gewenste resultaten tot stand te brengen. Essentieel is, en daarin verschil ik met Johan van mening, dat je politieke beslissingen respecteert. De burger moet kunnen vertrouwen op de afgesproken uitvoering van de raadsbesluiten. Het past een bestuurder dan ook allerminst om een besluit dusdanig te interpreteren dat toch zijn/haar visie op een project wordt uitgevoerd. Ook de bestuurder moet het besluit respecteren. Bovendien heeft de bestuurder de plicht dat zo’n raadsbesluit “eerlijk” tot stand komt. In openheid, met juiste informatie en volgens de regels m.b.t. inbreng van de burger in het besluitvormingsproces. De communicatieadviseur wordt onderdeel van het mogelijke politieke spanningsveld, zodra hij/zij een eigen positie inneemt. Zijn inbreng is veel zinvoller in het voorafgaande proces van openheid, informatieverstrekking en regelgeving.
      In het artikel heb ik geprobeerd om handvatten aan te reiken voor het omgaan met dit spanningsveld.
      Frits

  2. Vanuit “het primaat van de politiek” bekeken :
    – zij moeten werken in een complexe omgeving
    – eens verkozen “is het aan hen”
    – zij vormen een uitvoerende macht, en die heeft een apparaat (de ambtenaren)
    – politici hopen dat ambtenaren dan vooral uitvoeren, maar ook op nuttige visievorming
    – quid pragmatisme ?

    1. Dag Buitenstaander (?),
      De politiek is inderdaad een complexe omgeving. M.i. is het veel complexere context dan een commerciële omgeving. De doelstelling, de openbaarheid van handelen en de vele belangen maken het ingewikkeld om democratische politiek te bedrijven. Het “gekozen zijn” is pas het begin van besturen. Naast een uitvoerende macht is er bovendien een wetgevende/regelgevende macht. Hopende politici bereiken maar weinig: aansturen is hun taak.
      Frits

  3. Mijn grootste les op dit gebied leerde ik in de opleiding ‘Meesterlijk Interveniëren’ van Het Balkon: PLUIS of NIET PLUIS? Bij bijna elke situatie is die vraag van toepassing. Daarvoor moet je echt contact maken met je intuïtie. Dat gevoel toelaten helpt enorm. Soms inderdaad om te besluiten welke interventie je moet kiezen, maar vaker nog om te weten te komen wat met welke vragen je moet analyseren. Want: eens met Frits: niets zo waardevol als een goede analyse.

  4. Dag Marjan,
    Intuïtie is inderdaad “een soort aanvoelen” die mij persoonlijk vaak heeft geholpen om geen verkeerde beslissingen te nemen, maar “er nog eerst eens een nachtje over te slapen”. Zonder precies te weten waarom, toch tijd nemen voor een beslissing. Het gaat m.i. het gevoel en het denken te boven.
    Door de tijd voor je te laten werken kwam ik inderdaad tot de goede vragen en tot de goede analyse, aanpak, etc.. Wel oppassen dat het in de bureaula blijft liggen!
    Frits

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.