Foto artikel 14 maart 2018 #overheidincontact

Op avontuur in het nieuwe bestuurlijke stelsel van Amsterdam

mmGeplaatst door

De gemeente Amsterdam voert een nieuw bestuurlijk stelsel in. Elke buurt krijgt een adviescommissie, die het stadsdeelbestuur gevraagd en ongevraagd gaat adviseren. Voor deze commissie kan iedereen uit de buurt zich verkiesbaar stellen –dus ook inwoners onafhankelijk van een politieke partij. Tijdens de verkiezingen op 21 maart stemmen Amsterdammers niet alleen voor de gemeenteraad, maar brengen zij ook een stem uit voor een vertegenwoordiger van hun buurt in deze adviescommissie. Als actieve buurtbewoner van Bos en Lommer heb ik me verkiesbaar gesteld. Ik maak je graag deelgenoot van dit avontuur en de hindernissen en vragen die ik daarin tegenkom. Ik hoop dat mijn verhaal een leerzame case kan zijn voor de gemeente Amsterdam en andere gemeenten die nadenken over dit soort initiatieven.

Laat ik eerst iets meer vertellen over de aanloop naar het nieuwe bestuurlijke stelsel. Amsterdam heeft zeven stadsdeelcommissies (een soort decentrale gemeenteraden), waarvan de taken en het mandaat de afgelopen jaren steeds verder zijn uitgekleed. De gemeenteraad heeft nu besloten om de stadsdeelbesturen gevraagd en ongevraagd te laten adviseren door adviescommissies. Elke buurt –22 in totaal– krijgt zo’n commissie met vier tot zes inwoners, die door buurtgenoten worden gekozen tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. De gemeente heeft een budget van maar liefst €300.000 uitgetrokken om actieve en betrokken buurtbewoners te interesseren en motiveren zich te kandideren. Tot zover klinkt het allemaal mooi.

Politieke partijen kapen op het laatste moment de plek van onafhankelijke inwoners

Maar: op het laatste moment is besloten –na een motie in de gemeenteraad– ook politieke partijen toe te laten tot de verkiezingen. Met name de grote partijen hebben deze kans gepakt. Het gevolg is dat 540 Amsterdammers zich verkiesbaar hebben gesteld, waarvan er 423 zijn verbonden aan een politieke partij en slechts 137 onafhankelijke buurtbewoner. Deze politieke zet zorgt ervoor dat onafhankelijke kandidaten nu moeten opboksen tegen de landelijke campagnemachines.

Overhaaste invoering leidt tot veel onbeantwoorde vragen

Enfin, er zijn dus toch 137 onafhankelijke kandidaten. Een schamel aantal, als je kijkt naar het potentieel dat in Amsterdam aanwezig is: een stad met zoveel initiatieven, culturen en betrokken mensen. Naar mijn mening zijn de politiek en de communicatie vanuit gemeente daar voor een groot deel debet aan. Het stelsel wordt namelijk nogal overhaast ingevoerd en de inhoud van de functie is nog grotendeels onbekend. Zo is bijvoorbeeld onduidelijk over welke initiatieven de commissies mogen gaan adviseren; zijn dat alleen de initiatieven van de gemeente of ook die uit de buurt? Het dagelijks bestuur van het stadsdeel wordt door het college van B&W aangewezen, het is dus ook nog onduidelijk wie daar in zullen zitten. Bovendien gaan 22 stadsdeelcommissies 7 dagelijks besturen van stadsdelen adviseren. Hoe gaat dat in de praktijk werken? Zeker als je bedenkt dat de adviescommissies zelf hun werkwijze mogen bepalen.

Het voelt een beetje als solliciteren op een functie die pas vastgesteld wordt als je bent aangenomen. En als je het zo bekijkt mag Amsterdam haar handen dichtknijpen dat er nog zoveel mensen dit avontuur willen aangaan. Verklaar me voor gek, maar ik besloot –ondanks alle vraagtekens– me ook kandidaat te stellen. Eerst en vooral als betrokken inwoner van Bos en Lommer en initiatiefnemer van de succesvolle community Boloboost. Maar ook omdat ik als specialist in overheidscommunicatie geïnteresseerd ben in hoe overheid, politiek en burger zich in dit nieuwe stelsel gaan verhouden en dat van binnenuit wil meemaken.

Lees met me mee hoe dit avontuur tot nu toe verliep:

De registratie: drie dagen bedenktijd om in het diepe te springen

De woensdag voor Kerst was de voorlichtingsavond voor potentiële kandidaten. Op dat moment waren er in verband met de kerstvakantie precies drie werkdagen om je te registreren als kandidaat. Een enorm dilemma voor de kandidaten met deze korte bedenktijd was dat er nog heel veel onduidelijk was –en is– over het nieuwe stelsel. Op de voorlichtingsavond kon de gemeente de vragen niet beantwoorden –ze kan dat overigens tot op de dag van vandaag niet. Kortom; de gemeente was er duidelijk nog niet klaar voor de burgerkandidaten te ontvangen en wegwijs te maken in het nieuwe stelsel.

Ondersteuningsverklaringen: wel voor onafhankelijke kandidaten, niet voor politieke partijen?

Om mee te mogen doen aan de verkiezingen moest je als kandidaat aantonen dat je minstens tien buurtbewoners achter je hebt staan. Deze buurtbewoners moesten een ondersteuningsverklaring invullen, naar de balie van het stadsdeelkantoor gaan en onder het toeziend oog van de kiescommissie ter plekke de verklaring tekenen. Een enigszins omslachtige methode, maar de kieswet vereist dit nu eenmaal en daar is de gemeente dan ook niet op aan te spreken.

Waar deze procedure wel op scheef gaat is dat gevestigde partijen hiervan vrijgesteld waren, omdat zij als partij ooit al eens steunverklaringen hebben moeten inleveren. Maar in deze verkiezingen gaat het om bewoners die namens een buurt adviseren. Waarom hoeft een bewoner die namens een politieke partij dezelfde adviesrol vervuld niet aan te tonen dat hij of zij voldoende steun in de buurt geniet?

Ik heb besloten letterlijk een feestje te maken van het tekenen van de steunverklaringen. Op mijn verjaardag op 30 januari heb ik de steunverklaarders uitgenodigd en zijn we als groep naar het stadsdeel gegaan om de steunverklaringen te tekenen. Afsluitend hebben we in een kroeg getoost op mijn verjaardag en BoLo – de naam van de lijst waarmee ik aan deze verkiezingen meedoe.

Lijstnummering: de onafhankelijke kandidaten mochten achteraan aansluiten

Voor een kandidaat of lijst is de positie op het stemformulier en de verkiezingsborden belangrijk. De lijstnummers worden toegekend tijdens een buitengewone vergadering van het stadsdeel. Mijn verwachting was dat alle kandidaten gelijkwaardig zouden zijn; het gaat immers om een nieuwe verkiezing met allemaal buurtbewoners. Maar dat ging een beetje anders.

Besloten was om de nummering te beginnen bij de reeds zittende partijen in de gemeenteraad, vervolgens de partijen van de zittende stadsdeelcommissies en daarna de partijen die ooit hadden meegedaan aan de verkiezingen maar nooit waren verkozen. Al deze partijen kregen een nummer toegekend. Voor de nieuwe kandidaten moest loting uitsluitsel brengen. De nummers 30 en hoger werden letterlijk uit de hoge hoed getrokken. Ik vind dit teleurstellend, want het nieuwe stelsel is oorspronkelijk opgezet voor de onafhankelijke kandidaten en die krijgen hiermee letterlijk het signaal dat ze achteraan mogen aansluiten.

Zichtbaarheid en promotie

De gemeente heeft veel geld gestoken in het ontwikkelen van de Kandidatenwijzer, een zwaar uitgeklede variant op de kieswijzer. Het idee is dat kiezers in vier eenvoudige stappen de kandidaat kunnen kiezen die het beste bij hen past. Maar voor kandidaten biedt de Kandidatenwijzer nauwelijks de ruimte zich te onderscheiden, want de informatie is beperkt tot:

  • Een quote van 250 tekens en de url van je website.
  • Het op volgorde zetten van tien thema’s die door ambtenaren zijn geselecteerd. Daarbij was er geen enkele ruimte om te vermelden op welke basis je als kandidaat deze volgorde bepaalt en ook niet wat je er van vindt. Bovendien zaten er zware thema’s tussen, waarop de stadsdeelcommissie geen enkele invloed kan uitoefenen.
  • Demografische kenmerken als leeftijd, opleiding en gender.

Ik had liever gezien dat de gemeente alle kandidaten, ongeacht of ze onafhankelijk of partij gebonden zijn, een promotiebudget beschikbaar hadden gesteld. Daarmee zou iedere kandidaat in ieder geval de basispromotie kunnen financieren, zoals flyers, posters en een website. Vergeet ook niet dat je als onafhankelijke kandidaat geen gebruik kunt maken van een (landelijke) communicatieafdeling, campagnebureau en partijbudget ter ondersteuning van je campagne.

Verwachtingen; de oorspronkelijke bedoeling dreigt uit het oog te raken

Jammer genoeg zijn de stadsdeelverkiezingen nagenoeg onzichtbaar en de verkiezingen leven dan ook totaal niet in Amsterdam. Het aantal kiezers dat zich echt verdiept in deze verkiezingen en de lokale kandidaten is relatief klein. Ik acht de kans groot dat de Amsterdammer in het kieshokje het bekende boven het onbekende zal kiezen en zijn stem geeft aan een gevestigde partij en niet aan een onafhankelijke, betrokken buurtbewoner. En dat zou ik zo jammer vinden! Het nieuwe stelsel was immers bedoeld om inwoners actief te laten participeren –oorspronkelijk zelfs helemaal los van politieke kleur. In plaats daarvan sijpelt de politieke invloed van de gevestigde partijen onverminderd van boven naar beneden: van landelijk naar lokaal naar buurtniveau.

Ondanks al deze strubbelingen ga ik ervoor!

Je begrijpt dat het op deze manier voor een actieve buurtbewoner zonder groot netwerk vrijwel onmogelijk is om gekozen te worden. Toch denk ik dat ik als een van de weinige onafhankelijke kandidaten wel een kans maak om gekozen te worden. Ik heb een groot netwerk in de buurt, weet hoe communicatie en social media werken en ik vind het leuk om af en toe buiten de lijntjes te kleuren.

Na 21 maart zal duidelijk worden of het verhaal stopt bij de verkiezingen of dat dit slechts de start is van een vier jaar durend avontuur vol improvisatie en het onbekende –iets waar ik persoonlijk wel van houd . Maar ik daag de gemeente Amsterdam daarbij wél uit om serieus werk te maken van de participatieve democratie en de adviezen van de stadsdeelcommissies echt zwaarwegend te laten zijn in de dagelijkse praktijk. Ik ben er klaar voor: de gemeente ook?

Update van de redactie – 23 maart 2018 
Nu de stemmen zijn geteld, blijkt geen enkele onafhankelijke deelnemer een zetel bemachtigd te hebben in een van de adviescommissies. Helaas stopt daarmee ook dit avontuur van Lex. Lees vooral ook de reactie van #BoLo

mm

Lex richt zich met Urbanboost op (coöperatieve) gebiedsontwikkeling waarbij de community – offline en/of online – centraal staat. Als placemaker werkt Lex aan het transformeren van (vergeten) openbare ruimte in fijne verblijfsplekken naar wens van de gebruiker. Urbanboost is een professionele spin-off van Boloboost – de succesvolle buurtcommunity om het imago van Amsterdam Bos en Lommer te boosten, waarvan Lex als bewoner initiatiefnemer is.

13 reacties

  1. Wat een mooi verhaal. Ik sta op plaats 2 op de PvdA-lijst in Bloemendaal. Wij hebben nu 1 zetel. Ik ben nu duo-commissielid. Mochten we onze zetel kwijt raken, dan lonkt het ‘actief buurtbewonerschap’.
    Ik zie in mijn eigen afdeling een enorme vergrijzing, wat een voordeel is als je van een bepaald dossier/onderwerp wilt weten hoe het ook weer zat, 10-40 jaar geleden. Voor het ontwikkelen van profilerende activiteiten buiten de raadsvergaderingen is er echter nauwelijks menskracht beschikbaar.
    Misschien is de stap naar een Adviescommissie wel de manier om oudere en jongere mensen te mobiliseren die zich niet willen verbinden aan politieke partij, geen ambitie (meer) hebben om raadslid te worden, maar wel ideeën en tijd hebben om zich in te spannen voor de buurt/het dorp waarin ze wonen.

  2. Herkenbaar, Lex. Martijn heeft de pijp al aan Maarten gegeven, hij komt er ook niet door bij AT5 en SALTO. Mijn vraag is of het pure onhandigheid en vervelend toeval is, of dat er daadwerkelijk beleid achter schuilt. Misschien zijn de partijen en de zittende ambtenaren echt te bang voor de onafhankelijken en trachten ze bewust in de schaduw te houden?
    Ik deel jouw strijdlust, maar ben ook redelijk pissig. Ik ben een jurist en politicoloog met een lange staat van dienst. Ik werk voor de rechtbank Amsterdam en ben een professional. Dus geen “inwonertje” dat van toeten noch blazen weet. Ik heb me bewust voor het stadsdeel kandidaat gesteld en niet voor de gemeenteraad, omdat ik houd van lokale democratie een een hekel heb aan de spelletjes en het ego-gedoe van gevestigde partijen.
    Ik hoop met jou dat we een paar onafhankelijken in de commissies zullen weten te krijgen. De kansen zijn klein, ik weet het. Maar we vechten door tot de laatste snik 😉

    1. Hein,

      Ik denk dat onduidelijkheid en last-minute belangrijke oorzaken zijn waardoor het niet soepel verloopt. Anderzijds heeft de gemeente toegezegd – met name de onafhankelijke kandidaten – op vele fronten te willen ondersteunen. Daarvan is helaas onvoldoende terecht gekomen.
      Dat is jammer, maar het is nu eenmaal zo.

      We moeten het doen met de situatie nu is en vooral uitgaan van eigen kracht, een sterk verhaal en hopen op een gun-factor bij de Amsterdammers.

      Succes de komende week

  3. @aty dank je wel.

    In Amsterdam neigt men overigens om de komende vier jaar te gaan gebruiken om de leden van de commissie meer mandaat en stemrecht te geven – waardoor het weer een bestuursvorm wordt.
    Zelf heb ik mij verkiesbaar gesteld precies om de reden die u aangeeft, namelijk advies geven omdat ik een breed netwerk heb in de buurt. Wanneer ik politicus had willen worden, had ik me wel verkiesbaar gesteld voor de raad van Amsterdam.

    Benieuwd hoe de komende vier jaar er uit gaan zien, nog wel even gekozen worden volgende week 😉

  4. Uitstekend stuk Lex. Alles is anders gelopen dan ik had gedacht in mijn onschuld. Ik had echt verwacht dat onafhankelijke buurtbewoners zich kandidaat gingen stellen, zonder daarbij namen van politieke partijen te noemen. En dan kom je iemand tegen waarvan je denkt: dat is echt iets voor hem en dan doet hij het ook nog. Tot mijn frustratie concludeer je dan achteraf met deze opzet kansloos is. Van de politieke partij waar ik lid van ben krijg je altijd het verzoek om de campagne finacieëel te steunen. Mijn bijdrage heb ik gehalveerd en de andere helft gegeven aan Kamal Bergman, onafhankelijke kandidaat in Geuzenveld/Slotermeer. Als ik nog in Bos en Lommer had gewoond had jij het gekregen, uiteindelijk kunnen jullie geen gebruik maken van partij-budgetten.

    1. Beste Andre

      Dank voor je woordelijke steun. Zoals ik al schrijf had ik liever gezien dat het geld dat nu besteed is aan een kandidatenwijzer en minimale ondersteuning vanuit de gemeente gelijk verdeeld was onder de kandidaten – ongeacht ze aan een partij verbonden zijn of niet.

      Op die manier had iedere kandidaat de basispromotie kunnen bekostigen. Ik heb het allemaal zelf bekostigd, ook omdat ik dat kan. Voor betrokken en actieve bewoners die deze mogelijkheid niet hebben is het werken aan zichtbaarheid nog veel moeilijker (zo niet onmogelijk).

  5. Kun je dit niet op AT5 vertellen Lex?. Daar kijken veel mensen naar en dan weten ook veel meer mensen dit. Ik vind het echt enorm vervelend dat onafhankelijke mensen zo weinig kans krijgen. Dit vind ik niet juist. Ik wens jouw en alle onafhankelijke mensen, veel succes. Zo te lezen, zullen jullie dit echt nodig hebben. En ik vraag mij echt af, of dit niet juist de bedoeling is. Ik denk van wel.

  6. Hallo Tonny,

    Dinsdag heb ik welgeteld 30 seconden bij het programma de Stembus van AT5. Daarvoor is dit verhaal iets te lang, maar hopelijk wordt het verhaal nog wel ergens anders opgepikt. Ik heb Het Parool en AT5 de link naar het artikel wel toegezonden.

    Dank voor je steun en hoe klein de kans ook is, dan moet je er voor gaan vind ik.

    1. @Matthijs dank je wel. De uitslag was volgens verwachting, al hoop je iets anders.

      Geen enkele van de 155 kandidaten gekozen, dat vraagt wel om enig uitleg en evaluatie. Al is voor de onafhankelijken wel duidelijk wat de oorzaken zijn, maar die kom ik ze graag vertellen.

      Ik zal sowieso ook de ervaringen van de campagnetijd en de uitslagen nog verwerken in een tweede artikel. Ik weet niet of dat ook hier wordt gepubliceerd of anders zeker via mijn eigen website.

      Voor jullie ook jammer dat jullie het in de raad niet hebben gehaald, ook die kan wel wat piraterij (lees: bestuurlijke vernieuwing) gebruiken.

      Groet,
      Lex

  7. Het is nodig om deze farce vast te leggen, dus dank je Lex. Er is te weinig aandacht voor het gebrek aan democratie en kwaliteit in het bestuur.
    Helaas kiezen de meesten voor de duivel die ze kennen.
    Mijn kandidatuur trok ik in vanwege de ondersteuningsverklaringen-eis.
    Middels mijn site werk ik verder aan een beter bestuur.

    1. Beste Stefan,

      Hetgeen voorzien is inderdaad gebeurd, de politieke partijen hebben hun posities in de stadsdelen weer ingenomen. Zonder ook maar een moment te reflecteren op de situatie hoe het is gekomen dat zij daar terecht gekomen zijn, wordt er al weer volop politiek bedreven. Een negatief advies uitbrengen op je eigen partij doe je immers niet – zeker niet in het begin wanneer alles nog nieuw is.

      Inmiddels zijn we met ‘de onafhankelijken’ op de achtergrond interessante dingen aan het ontwikkelen – in overleg met de nieuwe coalitie – om deze fout in het bestuurlijk stelsel te repareren. Met name GroenLinks ziet ook dat het bijna schandalig is wat er is voorgevallen.

      We hebben goede hoop dat er linksom of rechtsom toch nog een constructie wordt ontwikkeld waarbij de betrokken en actieve buurtbewoners wordt gehoord.

      Heb je voor mij de url van je website, ben wel benieuwd.

  8. Lex, GroenLinks heeft inderdaad veel beloofd op dit punt: hoopvol. Ik doe graag mee met de onafhankelijken.
    Er is een grijs gebied; ambtenaren en anderen zijn al bezig met allerlei participatie-vormen, zoals Open stad en Ruimte voor Initiatief. Maar het zijn veelal projecten op zich, en het is niet gericht op meer democratie, goede besluitvorming en beter bestuur.
    Mijn ibop.nl bereik je via mijn naam boven de post.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.