Foto artikel 9 mei 2018 #overheidincontact (2)

Wat zou de luizenambtenaar doen?

mmGeplaatst door

Ergens in de archieven van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) rust een voorstel voor een televisieprogramma. Bijna vijfentwintig jaar geleden alweer werkte voor ik het Clubhuis Van Gemeenten als projectleider ‘Besturen met draagvlak’. In de slipstream van opkomende programma’s als ‘Goede tijden, Slechte tijden’ bedachten we een tv-serie. Het concept was eenvoudig: volg bestuurders en medewerkers van een denkbeeldige gemeente in hun doen en laten. Als plaatsnaam had ik Lichtervoorde in gedachte, met een knipoog naar hoe we onze functie toen nog noemden. De titel was: ‘De Afweging’. Ik kon afgelopen jaar niet naar ‘De Luizenmoeder’ kijken zonder af te dwalen naar die denkbeeldige afwegers in Lichtervoorde.

Een wethouder, die zich – als Juf Ank – opwerpt voor taalachterstanden in Lichtervoorde-Zuid: kon zíj er wat aan doen dat zij tot dit edele ambt was geroepen! Geef schoolhoofd Anton een keten en kijk, daar gaat een begeesterde burgemeester zwierend door de straten, aldoor in de weer om de boel bij elkaar te houden. Hij struikelt soms bijna over zijn vooroordelen, maar hij is ook maar een mens, op zoek naar ‘een stukje feedback’. Bijna ja, want nét op tijd weet directeur Pjotr van De Koepel – de gemeentesecretaris – hem te herinneren aan afspraken, budgetcycli en andere Knoppen Van Het Systeem. Beleid, uitvoering en toezicht grijpen ragfijn in elkaar. En iedereen geniet mee, want openbaarheid wordt afgedwongen in dit glazen huis waar niemand iemand kan ontlopen.

De hoofdrollen zijn voor de ouders, die in al hun veelkleurigheid laten zien hoe belangen, rollen en passies kunnen aansporen, verwarren en zo meer. Ze dwingen macht af en net als bij participatie vraag je je uitzending na uitzending meer af: wie neemt het initiatief, wie stuurt, wie volgt, wie bepaalt? Het ongemak wordt heerlijk uiteengerafeld en de vindingrijkheid druipt er van af. Met veel aandacht voor procedures en bejegening. En af en toe steekt een ondernemende volksvertegenwoordiger de kop op en rijpt gedeelde zeggenschap, wenkt een Systeemsprong. Goed voor menig cliffhanger, zoals we weten dé succesformule van ieder feuilleton. We want more!

Hét thema van 2018: twijfel

Steken we ietsje dieper, dan zien we dat de programmamakers handig hét thema van 2018 in beeld hebben gebracht: twijfel. Ook bekend in z’n chique vorm als: dilemma. Hier is de kluif, daar het publiek en waar beginnen we in hemelsnaam? We bewegen ons onverschrokken weifelmoedig voort, op zoek naar houvast, op zoek naar elkaar. Aan de reacties op de sociale media en tal van andere plekken zag je in de dagen na de uitzendingen hoe issues werden opgedist, uitgekauwd en doorgegeven, en er dus een vorm van leren plaatsvond. Hier sprak iets tot de verbeelding. Met alle vertekeningen die bij karikaturen horen.

Waarom is het er nooit van gekomen om ‘De Afweging’ van de grond te tillen? Misschien was het er halverwege de jaren negentig niet de juiste tijd voor. We zochten ons heil destijds in factsheets, artikelen en studiedagen met beroepsverenigingen als het Genootschap van Burgemeesters, de Vereniging van Gemeentesecretarissen en de Vereniging Van Overheidscommunicatie, voorloper van Logeion. We bespraken vooral serieus de relaties in en om de overheid. Ik herinner me een titel: ‘Over ogen en oren’, wat weer een vette knipoog was naar de eerste naam van mijn huidige werkgever. Die heette de Dienst Oog en Oor en kende regionale afdelingen.

Meer dan ooit voel je ongemak over de overheid

Is tijd inmiddels rijp voor een nieuwe poging? Stel je voor. Meer dan ooit voel je ongemak over de overheid, over het dragen van gezag, over openbaarheid en over het delen van verantwoordelijkheden. Meer dan ooit is er behoefte aan zichtbaarheid. Zelden heb ik zo sterk de behoefte gevoeld te helpen het waarom van de overheid duidelijk maken. Als een grondtoon klinkt door dat we veel eerder contact moeten maken én kunnen maken. Op veel plekken klinkt ‘opgavegericht werken’, waar lange tijd ‘klantgerichtheid’ de boventoon voerde. Werd eerder in een regeerakkoord het woord ‘samenwerking’ zo veel genoemd, wat zal de score zijn als we straks alle gemeentelijke coalitieakkoorden door de woord-checker halen? Bij de reeds losgekomen akkoorden is het appél op publiek vertrouwen niet van de lucht: laat zien wat je beweegt, het waarom, het hoe, wie neemt initiatief, wie stuurt, wie volgt, wie bepaalt?

Denk eens écht met me mee

Denk eens met me mee… Welke personages zouden ten tonele verschijnen als we zo’n filmportret zouden maken? Wie tekent de dienstverlener aan de publieksbalie uit? Hoeveel ruimte biedt de nieuwe wethouder? Zelf verheug ik me al op de projectleider die nú een filmpje wil hebben van de Gebiedsuitbreiding en de communicatieadviseur die vraagt naar het Doel. Zien jullie ook die externe adviseur voor je die het college in een teamsessie voorhoudt: ‘Zeg het gewoon: ik weet het niet’? Mócht ik meeschrijven, dan zou ik subiet de Impactparagraaf invoeren.

Wat vandaag intrigeert is hoe we in ons werk het ongemak, de twijfel en de bijbehorende vindingrijkheid zelf zien, aan elkaar laten zien en vervolgens ook doorgronden, snappen wat er gebeurt –en er van leren. Natuurlijk zouden we met zulke ingrediënten en enkele enthousiastelingen een film of een serie kunnen maken. We barsten van het talent. Denk eens écht me mee, wie of wat mag volgens jou niet ontbreken in zo’n productie?

Met dank aan AVROTROS voor de foto.

mm

Guido werkt als adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst. Promoveerde in 2012 op hoe je als ambtenaar kunt omgaan met tegenspel (‘Genieten van weerstand’). Verdiept zich in de essentie van ‘waarderend communiceren’ bij (publieke) botsingen (www.dewaardering.com)

1 Shares

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *